Οροπέδιο Λασιθίου: Ο Ευλογημένος Τόπος του Δία

Εξερευνήστε το Οροπέδιο Λασιθίου, τον μυθικό τόπο γέννησης του Δία, με τους χιλιάδες ανεμόμυλους, τα ιστορικά μοναστήρια και την πλούσια παράδοση της Κρήτης.

Το ειδυλλιακό Οροπέδιο Λασιθίου, γνωστό ως η γενέτειρα του Δία, εκτείνεται περίπου 25 χλμ. νότια των Μαλίων και 70 χλμ. νοτιοανατολικά του Ηρακλείου. Πρόκειται για μια εύφορη και γαλήνια πεδιάδα, την οποία αγκαλιάζουν οι άγριες κορυφές της Δίκτης και μικρότερα οροπέδια. Με υψόμετρο που αγγίζει τα 800-850 μέτρα, αποτελεί μια από τις ελάχιστες κατοικημένες περιοχές της Μεσογείου σε τέτοιο ύψος. Το Τζερμιάδο αποτελεί τη διοικητική πρωτεύουσα, ενώ ξεχωρίζουν χωριά όπως ο Άγιος Γεώργιος και το Ψυχρό με τις άφθονες πηγές του. Κατά τους χειμερινούς μήνες, το λευκό πέπλο του χιονιού προσελκύει πλήθος επισκεπτών, ενώ στις βουνοκορφές το χιόνι διατηρείται συχνά μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού. Οι 18 γραφικοί οικισμοί είναι χτισμένοι περιμετρικά στους πρόποδες, αφήνοντας τον κάμπο ελεύθερο για αγροτική εκμετάλλευση. Ένας κυκλικός δρόμος 23 χλμ. συνδέει τα χωριά, αποτελώντας μια ιδανική, επίπεδη διαδρομή για ποδηλασία. Στην ίδια διαδρομή αναβιώνουν από το 1980 οι Δικταίοι Αγώνες δρόμου κάθε καλοκαίρι.

Τα Αξιοθέατα του Οροπεδίου 

Το σήμα κατατεθέν της περιοχής είναι οι περίφημοι ανεμόμυλοι με τα λευκά πανιά. Αν και στα τέλη του 19ου αιώνα υπήρχαν πάνω από 12.000 για την άρδευση του κάμπου, σήμερα ελάχιστοι παραμένουν λειτουργικοί, καθώς οι σύγχρονες μέθοδοι τους παραγκώνισαν. Στην είσοδο του Οροπεδίου, στη θέση Σελί Αμπέλου, δεσπόζει το μεγαλύτερο μυλοτόπι της Ελλάδας με 27 πέτρινους μύλους που παλαιότερα άλεθαν σιτηρά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι «λίνιες» (από το λατινικό linea), τα αποστραγγιστικά έργα των Ενετών που μετέτρεψαν έναν βαλτότοπο στον σημαντικότερο σιτοβολώνα της Κρήτης. Η περιοχή είναι επίσης πλούσια σε φυσικό κάλλος, με το Φαράγγι του Χαυγά να μεταφέρει τα νερά από το οροπέδιο Καθαρό στον κάμπο, αποτελώντας μέρος του μονοπατιού Ε4. Ο Μεγάλλος Ποταμός διασχίζει την πεδιάδα και χάνεται στον Χώνο (καταβόθρα), για να αναδυθεί ξανά στις πηγές Φλέγες και να καταλήξει στο φράγμα του Αποσελέμη.

Στα θρησκευτικά μνημεία ξεχωρίζουν η ιστορική Μονή Παναγίας Κρυσταλλένιας, που υπήρξε κέντρο επαναστάσεων, και η αναστηλωμένη Μονή Βιδιανής, όπου στεγάζεται μικρό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Στον Άγιο Γεώργιο λειτουργούν το Μουσείο Ελευθερίου Βενιζέλου και το Λαογραφικό Μουσείο. Για τους λάτρεις της πεζοπορίας, το μονοπάτι Ε4 οδηγεί στον υστερομινωικό οικισμό «Καρφί» (Κάθισμα Αριάδνης) με θέα που κόβει την ανάσα, καθώς και στο οροπέδιο Λιμνάκαρο. Το κορυφαίο αξιοθέατο παραμένει το Σπήλαιο του Ψυχρού (Δικταίο Άντρο), ο τόπος όπου σύμφωνα με τον μύθο η Ρέα γέννησε τον Δία.

Ιστορική Διαδρομή 

Η ιστορία του Λασιθίου ξεκινά από τους Μινωίτες, καθώς η περιοχή θεωρείται το τελευταίο τους καταφύγιο πριν την επικράτηση των Δωριέων. Κατά την Ενετοκρατία, η κατοίκηση απαγορεύτηκε για αιώνες επειδή το Οροπέδιο παρείχε άσυλο σε επαναστάτες. Μόνο όταν οι Ενετοί αποφάσισαν να εκμεταλλευτούν γεωργικά τη γη, κατασκεύασαν τις «λίνιες», χωρίζοντας τον κάμπο σε 193 κλήρους (lassiti), όρος από τον οποίο πιθανόν προήλθε το όνομα Λασίθι.

Η Γιγαντομαχία του Λασιθίου (1867) 

Η σημαντικότερη στιγμή της νεότερης ιστορίας είναι η Γιγαντομαχία του Λασιθίου τον Μάιο του 1867. Μετά το Αρκάδι, ο Ομέρ Πασάς με 25.000 στρατιώτες εισέβαλε στο Οροπέδιο. Παρά την ηρωική αντίσταση, οι Τούρκοι κατέσφαξαν τον πληθυσμό και λεηλάτησαν τα χωριά για δέκα ημέρες. Ωστόσο, οι επαναστάτες ανασυντάχθηκαν στο Λιμνάκαρο και με έναν ευφυή ελιγμό νίκησαν τους Τούρκους στο Μαρμακέτο. Η θηριωδία των Τούρκων στο Λασίθι προκάλεσε την παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων, οδηγώντας τελικά στην αυτονομία της Κρήτης. Σε ένδειξη τιμής, ο νομός Σητείας μετονομάστηκε σε Νομό Λασιθίου.